VITORIA-GASTEIZ. – Maiatzaren 5ean, Bizitza Independentearen Europako Egunaren harira, Eginaren Eginezek elkarretaratzea egiten ari da eguerdiko 12:00etan Eusko Jaurlaritzaren aurrean Lakuan.
Aurten, mobilizazioa Jaurlaritzaren egoitzaren aurrean jartzea erabaki dugu, dibertsitate funtzionala duten pertsonei bizitza autonomoa eta independentea bermatzeko funtsezkoak diren hainbat esparruren inguruan dagoen kezka handia dela eta
IRISGARRITASUN UNIBERTSALAri dagokionez, bizitza independenterako ezinbesteko baldintza dela aldarrikatzen dugu, pertsona guztientzako diseinutik abiatuta irisgarriak diren ingurune, produktu eta zerbitzuak bermatuz, salbuespenik eta atzerapenik gabe. Espazio publikoan, garraioan, komunikazioan eta zerbitzu digitaletan oztopo fisikoak, sentsorialak eta kognitiboak ezabatzea eskatzen dugu, informazio-sistema irisgarrien eta laguntza egokien bidez. Adierazi nahi dugu Irisgarritasuna Sustatzeko 20/1997 Legeak, ia hiru hamarkada indarrean egon ondoren, hutsuneak dituela, eta hutsune horiek herritarren partaidetzarako mekanismoetara jotzera behartu dituztela gurea bezalako erakundeak, hala nola Gasteizko Hobetuz programa, legez erabat bermatuta egon beharko luketen aurrerapenak lortzeko. Hori dela eta, premiaz berrikustea eta eguneratzea eskatzen dugu, kontrol- eta zehapen-mekanismo eraginkorrekin, dagoena egokitzeko finantzaketa nahikoarekin eta diseinu unibertsala politika publiko guztietan nahitaez sartzearekin batera, dibertsitate funtzionala duten pertsonek zuzenean parte hartuz Eusko Jaurlaritzaren erabakietan.
HEZKUNTZAn, jarraitzen dugu egiaztatzen ez dagoela benetako inklusioa bermatuko duen laguntza nahikorik. Ikasgela egonkorrak deiturikoek uharte gisa funtzionatzen jarraitzen dute ikastetxeen barruan, hezkuntza inklusiboa bermatu gabe. Hezkuntza-sistema inklusiboa eta etapa guztietan irisgarria aldarrikatzen dugu, desgaitasuna duten ikasleen presentzia, parte-hartzea eta ikaskuntza bermatuko dituena ingurune arruntetan, beharrezko laguntza eta doikuntzekin. Oztopo fisikoak, komunikaziozkoak eta jarrerazkoak ezabatzea, irakasleak inklusioan eta giza eskubideetan prestatzea, eta diseinu unibertsaletik material eta metodologia eskuragarrietara iristea eskatzen dugu.
ENPLEGUAren eremuan, erakundeek enplegu babestua lehenesten jarraitzen dute enplegu normalizatuaren aurrean, dibertsitate funtzionala duten langileen duintasunean aurrera egin gabe. Lan duin, irisgarri eta askatasunez aukeratua izateko eskubidea aldarrikatzen dugu, lan-ingurune inklusiboekin eta arrazoizko doikuntzekin, atzerapenik eta oztoporik gabe. Erreserba-kuotak benetan betetzea, hautaketa- eta sustapen-prozesuetan diskriminazioaren aurka borrokatzea eta enplegu arrunta bultzatzea eskatzen dugu, segregazioaren aurrean. Enplegagarritasunerako, enpleguaren eta laguntza pertsonalaren arteko bateragarritasunerako laguntza egokiak ere eskatzen ditugu.
Bizitza independentea izateko benetako eskubidean oinarritutako GIZARTE POLITIKAK aldarrikatzen ditugu, pertsonak berak hautatutako laguntza nahikoak, malguak eta hautatuak bermatuko dituztenak, arreta berezia jarriz laguntza pertsonalari, oinarrizko eskubide eta baldintzatu gabeko eskubide gisa. Prestazio duinen sistema bat garatzea eskatzen dugu, elkarren artean eta hezkuntzarekin, enpleguarekin eta parte-hartze komunitarioarekin bateragarriak izango direnak, dibertsitate funtzionalak eragindako kostu gehigarriak estaliko dituztenak, erakundeekiko eta familiarekiko mendekotasunik sortu gabe. Eskatzen dugu politika horiek autonomia pertsonalera, desinstituzionalizaziora eta komunitatean sartzera bideratzea, eta ziurtatzea inork ez duela bere bizi-proiektua mugatuko laguntza egokirik ez duelako, Eusko Jaurlaritzaren eskumenen esparruan.
ETXEBIZITZAri dagokionez, bizitza independentea bermatuko duen etxebizitza duin, irisgarri eta eskuragarria izateko eskubide eraginkorra aldarrikatzen dugu, etxebizitza irisgarrien parke publikoa benetan handituz, etxeak egokitzeko laguntza arinak emanez eta komunitateetan oztopoak kenduz. Instituzionalizazioaren amaiera exijitzen dugu alternatibarik ez dagoelako, babes eta laguntza pertsonal nahikoa duten eta etxebizitza-politikekin guztiz bateragarriak diren etxebizitza-ereduak bultzatuz. Alokairua eskuratzeko diskriminazioaren, desgaitasunaren gainkostuen aitorpenaren eta diseinu unibertsalaren nahitaezko aplikazioaren aurkako neurriak eskatzen ditugu eraikuntza berri guztietan, hori guztia dibertsitate funtzionala duten pertsonen parte-hartze zuzenarekin.
OSASUNAri dagokionez, honako hauek salatzen ditugu: etengabeko errehabilitaziorik eza, laguntza-produktuak behin eta berriz ukatzea eta ospitaleetan irisgarritasunik ez izatea. Izan ere, ospitaleetan oraindik bainugela egokiturik ez duten logelak daude, eta, horien ondorioz, dibertsitate funtzionala duten pertsonak ohean egon behar izaten dute ospitaleratuta dauden bitartean. Diskriminazioa eta tratu paternalista amaitzea, autonomia eta erabakiak hartzea erabat errespetatzea, eta desgaitasuna duten eta giza eskubideak dituzten osasun-langileei derrigorrezko prestakuntza ematea eskatzen dugu. Osasun-sistemaren eta bizitza independenterako laguntzen arteko koordinazio eraginkorra eskatzen dugu, laguntza pertsonala eta osasun mentaleko, errehabilitazioko eta arreta espezializatuko zerbitzuetarako sarbide zuzena barne. Salatzen dugu, gainera, Euskadin berriki sinatu den Osasun Ituna dibertsitate funtzionala duten pertsonen kolektiboaren benetako parte-hartze eraginkorrik gabe sinatu izana, eta horrek bazterketa onartezina dakar guri zuzenean eragiten diguten politiken definizioan.
Horregatik guztiagatik, gaur bezalako egun batean, Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazioarteko Konbentzioa benetan betetzea eskatzen dugu, eta benetako eraldaketa sozialean aurrera egiteko botere publikoekin lankidetzan aritzeko prest gaudela berresten dugu.
Gure leloa defendatzen jarraitzen dugulako:
“Ezer ez guretzat gu gabe”.
Vitoria-Gasteiz, 2026ko maiatza